Wie pensioen heeft opgebouwd, of aan het opbouwen is in Nederland, financiert via z'n premies waarschijnlijk van alles waar hij persoonlijk misschien niets mee heeft. Het ABP is het pensioenfonds voor wie werkt of werkte bij de overheid, het onderwijs of defensie en zit al een stuk strenger in zijn beleggingen dan tien jaar geleden. Tesla, Meta en Alphabet zijn er vorig jaar uitgegooid vanwege "goed bestuur". Kernwapenmakers, controversiële wapens en tabaksbedrijven staan op de zwarte lijst. Olie- en gasproducenten ook, sinds 2021.
Zelf zit ik niet bij het ABP. Maar ik vind wel dat zo'n fonds, dat de pensioenen beheert van mensen die direct of indirect onze maatschappij dienen een zekere voorbeeldfunctie heeft.
Nu weer even terug naar de investeringen van het ABP. Palantir, het Amerikaanse softwarebedrijf dat z'n technologie levert aan onder andere het Israëlische leger en Amerikaanse opsporingsdiensten, kreeg afgelopen jaar nog €825 miljoen aan ABP-geld. En NVIDIA en Apple zijn juist opgevoerd.
Wat je daarvan vindt is wat anders dan dat je het zelf had gekozen, toch?
Halverwege 2025 zat dat fonds voor €26 miljard in de vier Amerikaanse techreuzen: NVIDIA, Microsoft, Amazon en Apple. Op een totaal vermogen van zo'n €542 miljard. Het zorgfonds PFZW, voor bijna 3 miljoen mensen uit de zorg, zit voor €7,8 miljard in de zogeheten Magnificent Seven: Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, NVIDIA en Tesla.
Bij elkaar opgeteld parkeerden Nederlandse pensioenfondsen €150 miljard in techaandelen. Bijna 43% van hun hele aandelenportefeuille, rekende De Nederlandsche Bank uit. €95 miljard daarvan zit in alleen die zeven bedrijven.
DNB waarschuwde er in december voor, maar dat was niet genoeg om pensioenfondsen af te remmen, want geld.
Als de AI bubbel knapt
Een val van 30% in techaandelen is geen sciencefiction. De Nasdaq verloor tijdens de dotcom-crash bijna 80% van zijn waarde. En in januari 2025 leverden ASML en BESI op één dag al meer dan 10% in, toen het Chinese DeepSeek liet zien dat AI ook goedkoper kan. Nu is het met versie 4 van DeepSeek weer afwachten of het effect heeft.
Bij een val van 30% zou alleen al de Magnificent Seven-pot van onze pensioenfondsen rond de €28 miljard verliezen. Dat is een ruwe schatting, want pensioenfondsen hebben buffers en spreidingsregels die de klap 'iets' dempen. Voor ABP komt dat alsnog neer op zo'n €8 miljard, voor PFZW ruim €2 miljard.
En dan hebben we het nog niet over alles wat indirect aan de AI-hype hangt, zoals onze eigen ASML.
En daar komt nog een twist bij: het nieuwe pensioenstelsel.
PFZW is per 1 januari 2026 al overgestapt op het nieuwe pensioenstelsel, ABP volgt op 1 januari 2027. In dat nieuwe stelsel hangen pensioenuitkeringen veel directer aan de beleggingsresultaten. Een tech-crash treft jouw of je oma's maandelijkse uitkering straks dus sneller dan voorheen.
Met andere woorden: de race naar slimmere AI wordt in Nederland mede gefinancierd door het pensioen van oud-leraren, ambtenaren en zorgmedewerkers. Mensen die hun werkende leven aan onze publieke voorzieningen besteedden, financieren nu — vaak zonder het te weten — de jacht op een vooral Amerikaanse droom. En zelfs als die droom uitkomt, blijft het de vraag wat wij er als maatschappij precies aan hebben.
Dubbele afhankelijkheid
Het is niet alleen je pensioenpot. ASML's lithografie-machines staan in de fabrieken van TSMC, dat vrijwel alle high-end NVIDIA-chips bakt.
Geen ASML, geen NVIDIA. Mooi voor onze beurs, maar het bindt onze economie nog dieper aan dezelfde Amerikaanse hype waar onze pensioenfondsen al (te) diep in zitten.
En dan is daar de DigiD-zaak. Solvinity, het bedrijf dat de IT achter DigiD en MijnOverheid draait, wordt overgenomen door het Amerikaanse Kyndryl. Een Kamermeerderheid wilde dat tegenhouden. Een klokkenluider trok aan de bel. Drie burgers spanden een kort geding aan. Allemaal vergeefs. Begin mei tekende het kabinet alsnog voor verlenging tot 2028.
Dus terwijl onze ambtenaren via ABP fors meebetalen aan de Amerikaanse big-tech-race, kunnen ze straks hun eigen DigiD niet eens gebruiken zonder dat een Amerikaans bedrijf in de keten zit.
En je baan dan?
Dan is daar nog je werk. Als bedrijven gaan geloven dat AI mensen kan vervangen, dan worden er gewoon mensen ontslagen.
Meta kondigde vorige maand al 8.000 ontslagen aan. Niet omdat AI hun werk nu al doet, maar omdat ze erop gokken. Cloudflare kondigde deze week zelf nog 1.100 ontslagen aan — 20% van hun personeel — terwijl ze datzelfde kwartaal recordomzet draaiden. Het is een kwestie van tijd voordat dit naar andere sectoren overwaait, ook in Nederland.
Dezelfde Amerikaanse bedrijven waar onze pensioenfondsen miljarden in hebben gestoken, gokken er dus op dat AI veel banen kan vervangen.
Wij beleggen er via onze pensioenfondsen flink in. Op die manier dragen we allemaal bij aan een race die op meer manieren tegen ons werkt:
financieel, qua afhankelijkheid en op de arbeidsmarkt.
De belangrijkste vraag is misschien niet of de AI-hype wel klopt. Maar wie er beter van wordt als we hem geloven, en wie ervoor opdraait als hij tegenvalt... wij dus allemaal.