Ik werk veel met taalmodellen. Ik vind ze nuttig. Maar wat er op socials, in mailboxen en in werkdocumenten voorbijkomt is gewoon niet meer leesbaar. Het lijkt allemaal op elkaar, het zegt allemaal hetzelfde en niemand heeft er moeite voor gedaan. En precies dat ... Niet omdat.... maar omdat. Blegh. LLM's als ChatGPT en Claude zijn generiek en dus NIET creatief. AI maakt geen slop. Mensen doen dat. De default-output van ChatGPT of Claude is generiek omdat het model voor iedereen tegelijk moet werken. Geef je 'm geen aanwijzingen, dan krijg je een gemiddelde stem: braaf, afgewogen, een beetje Amerikaans en vrij zielloos.
En dan nog iets: men plakt letterlijk wat eruit komt. Geen herlezing, geen "is dit hoe ik praat?", nauwelijks redactie.
De niet zo stille verraders
AI-Nederlands heeft een handvol tells op dit moment die je na een paar maanden niet meer kunt ontzien. De em-dash (—) bijvoorbeeld, die rare lange streep die in geen enkel Nederlands toetsenbord zit, maar door ChatGPT en Claude er vrolijk wordt uitgespuugd. Of het "Het is niet X, het is Y"-patroon. Eén keer in een tekst kan, maar bij drie keer weet iedereen genoeg.
Andere klassiekers:
- Bullets met vetgedrukte kopwoorden zonder inleidende zin (ja, deze ook)
- Drieslagen die te netjes parallel lopen ("Geen X, geen Y, geen Z. Alleen Q.")
- Overdreven afgewogen taal ("Hoewel het niet de bedoeling is om de toegestane snelheid te overschrijden...") waar een mens eerder "soms rijd ik te hard, want kleine pakkans" had opgeschreven.
- Mails van twee schermen lang waar de eigenlijke vraag in zit verstopt.
- Bizarre e-mailwisselingen waarin iedereen op elkaars AI reageert.
En een mooie nieuwkomer met stip: motivatiebrieven. Ik ga mensen niet stoppen met het gebruik van deze (toch wel fantastische) nieuwe tools.
Betere instructies aan je 'schrijfhulp'
Het mooie is dat dit best op te lossen is, als je je AI iets fatsoenlijks vertelt. Op de site staat een prompt voor natuurlijk Nederlandse schrijfhulp die ik recent flink heb opgepoetst. Wat erin staat, kort.
Een lijst woorden die er sowieso uit moeten. Cruciaal, naadloos, synergie, ontketenen, stakeholder, schaalbaar. Allemaal woorden die het idee geven dat er iets gezegd is, terwijl er niets gezegd is.
Een sectie "verboden constructies": geen em-dash, geen "Het is niet X, het is Y", geen vetgedrukte bullets zonder aankondiging, geen geforceerde drieslagen.
Een tabel met anglicismen en hun Nederlandse alternatief: leveragen wordt benutten, deep dive wordt grondig bekijken, streamlinen wordt vereenvoudigen, etc.
En, belangrijker dan je zou denken: een sectie met wat wél mag. Modale partikels (toch, wel, even, hoor). Korte bruggetjes (Kijk, Het zit zo). Milde imperfectie. Een losse zin van drie woorden. Een zijstapje. Een retorische vraag, mits niet twee per alinea.
Voor en na, om te laten zien wat dit doet:
Slecht: "Geachte heer/mevrouw,
In het huidige, snel veranderende landschap is het cruciaal om talent te vinden dat niet alleen vakinhoudelijk sterk is, maar ook beschikt over de juiste mindset. Met veel enthousiasme reageer ik op uw vacature voor de positie van projectmanager. Mijn track record toont een bewezen vermogen om complexe stakeholderbelangen naadloos op één lijn te brengen en uitdagingen om te zetten in kansen."
Goed: "Geachte mevrouw De Jong,
Uw vacature las ik vanochtend en ik moest meteen aan een project denken dat ik twee jaar geleden deed. Vergelijkbare situatie: drie partijen die langs elkaar heen werkten, een deadline die niemand meer haalbaar achtte. Wat me daar lukte is wat me hier ook zou trekken. Daarom solliciteer ik."
Beide zinnen zeggen hetzelfde. Eén ervan kun je hardop voorlezen zonder dat je je schaamt.
Echt niet perfect, wel beter
Een goede prompt is geen wondermiddel. Bij lange teksten valt het model alsnog terug op vertrouwde patronen, en er sluipt altijd weer een woord als cruciaal binnen. Maar als startpunt scheelt het een hoop. En je kunt 'm zelf uitbreiden zodra je merkt waar jouw teksten blijven hangen.
AI-slop verdwijnt niet meer. Daarvoor is het te gratis, te makkelijk en te wijd verspreid. Maar je kunt wel voorkomen dat jij zelf bijdraagt aan de stapel. En als jouw timeline iets minder klinkt als de timeline van iedereen, win je daar uiteindelijk meer mee dan met nóg een post over "drie lessen die ik leerde tijdens het poepen".